Ba cách tiếp cận giáo dục mầm non từ Châu Âu: Waldorf, Montessori, Reggio Emilia (P1)

Updated: Feb 26, 2019

Bài dịch được chuyển ngữ từ bài viết tiếng Anh "Three Approaches from Europe: Waldorf, Montessori, and Reggio Emilia" trên Early Childhood Research & Practice.



Tóm tắt


Waldorf, Montessori, và Reggio Emilia là ba cách tiếp cận giáo dục mầm non tiên tiến có tầm ảnh hưởng lớn ở Bắc Mỹ. Cả ba cách tiếp cận đều có nhiều điểm chung. Bài nghiên cứu sẽ giới thiệu và đánh dấu những đặc tính chung và khác biệt của ba phương pháp. Ba cách tiếp cận đều đại diện cho lý tưởng biến chiến tranh và bạo lực thành hòa bình và tái cơ cấu, cả ba phương pháp được xây dựng trên tầm nhìn để cải thiện xã hội bằng cách giúp trẻ khám phá hết tiềm năng trí tuệ, sáng tạo, trở thành một người có ích. Trong từng cách tiếp cận, trẻ được coi là "tác giả" của các cột mốc phát triển của chúng, khả năng học tập và phát triển của trẻ được quyết định bởi nhân tố tự nhiên, sự năng động, và tiềm lực tự cải thiện từ bên trong chúng. Công việc của cô giáo với trẻ phụ thuộc vào cách bài trí và môi trường dễ chịu như công cụ giáo dục truyền tải thông điệp về chương trình học và sự tôn trọng dành cho trẻ.


Việc cộng tác với phụ huynh được đề cao ở cả ba phương pháp, trong khi đó, trẻ được đánh gia dựa trên nhiều cách thức khác bài kiểm tra và việc lên lớp. Dù vậy, vẫn có những mặt khác biệt trong các phương pháp, đó có thể là nguyên tắc hay chiến lược dạy học. Nền tảng của các phương pháp là cách nhìn đa dạng về bản chất của nhu cầu cần, sự thích thú, và các trạng thái học tập của trẻ, từ đó dẫn tới điểm khác biệt trong cách tiếp cận của cô giáo với trẻ trong lớp học, khung cấu trúc xác định trải nghiệm học tập của trẻ, và theo sát trẻ thông qua quan sát và ghi tư liệu. Bài viết đi đến thảo luận các phương pháp và nhà nghiên cứu áp dụng để phân tích điểm mạnh và điểm yếu của từng cách tiếp cận. 


Giới thiệu


Châu Âu có một nơi giàu có với các ý tưởng giáo dục có tầm ảnh hưởng. Từ giáo dục mầm non và tiểu học, ba trong những phương pháp xuất phát từ Châu Âu phải kể đến Waldorf, Montessori, và Reggio Emilia. Ba phương pháp được coi là "đối thủ" nặng kí thay thế cách giáo dục truyền thống và là nguồn cảm hứng cải cách giáo dục tiến bộ. 


Mối quan tâm dành cho các phương pháp đã thúc đẩy cộng đồng học thuật cũng như công chúng đặt câu hỏi về điểm tương đồng và khác biệt giữa các phương pháp. Nhiều nhà quan sát nhận thấy những chủ đề và yếu tố tương đồng trong ba phương pháp nhìn nhận trẻ và sự phát triển của trẻ. Vậy thì nguồn gốc của từng phương pháp cũng như cái triết lý cơ bản và khái niệm về sự phát triển và khả năng học tập của trẻ là gì? Các phương pháp được so sánh thế nào dựa trên cách tổ chức, cách đưa ra quyết định và môi trường giá dục, chương trình học, phương pháp dạy, đánh giá và quan sát, sự chuẩn bị của giáo viên, các hình mẫu giản dạy (Goffin, 2000)?


Bài viết sẽ đưa ra cách nhìn tổng quan và so sánh ba phương pháp để giới thiệu các phương pháp đến với bạn đọc và nhấn mạnh vào điểm tương đồng và khác biệt. Dù vậy, trong thực tế, những điểm khác biệt hơn sẽ nhận thấy tùy thuộc vào cách áp dụng các phương pháp và hình mẫu trong thực tế. Trường học và lớp học không nhất thiết phải giống nhau hoàn toàn chỉ bởi vì cùng áp dụng một phương pháp và triết lý giáo dục, vì vậy bài viết chỉ có thể mô tả những khuynh hướng chung chứ không thể nói về một trường hay chương trình cụ thể.


Để hiểu về một tổ chức nhất định, phụ huynh cần quan sát môi trường, tương tác của cô - trò, đọc về các tài liệu của trường, phỏng vấn nhân viên của trường, và nói chuyện với phụ huynh cũ cũng như phụ huynh và học sinh hiện tại của trường. Bởi vì bài viết thảo luận một cách khái quát về mục tiêu và nguyên tắc từ cách áp dụng tiêu biểu và đề xuất cách thức độc giả có thể tìm kiếm thêm thông tin.


Lịch sử


Cả ba phương pháp đại diện cho lý tưởng biến chiến tranh và bạo lực thành hòa bình và tái cơ cấu xã hội. Được xây dựng trên tầm nhìn để cải thiện xã hội và giúp trẻ khám phá tiềm năng trí tuệ, sáng tạo, và trở thành người có ích. Các trường học tiếp tục nỗ lực để giữ vững nguyên tắc một cách ý nghĩa và bám sát thực tại, để cho những nguyên tắc đó biến thành câu "slogan". 


Phương pháp Waldorf được xây dựng bởi Rudolf Steiner (1861 - 1925), một nhà khoa học và triết học người Áo. Ông đặc biệt quan tâm đến sự giao thoa của khoa học và tâm linh: vì vậy ông mong muốn kết hợp hai dạng suy nghĩ và trải nghiệm và tạo ra "Anthroposophy" ("kiến thực về bản chất loài người" [Kotzsch, 1990]). Vào năm 1919, giữa sự tàn phá của Thế chiến thứ I, Steiner được Emil Molt mời để thành lập một trường học cho nhân viên trong nhà máy thuốc lá Waldorf-Astoria ở Stuttgart, Đức với tầm nhìn rằng trường học mới sẽ giáo dục con người xây dựng xã hội công bằng và hòa bình. Mô hình mới đi ngược tiêu chuẩn giáo dục tại thời điểm đó với giá trị giáo dục song song (cả nam và nữ trong một lớp họ), mở cửa cho học sinh từ các hoàn cảnh xuất thân khác nhau (không cần bài thi đầu vào), toàn diện (từ tiểu học đến trường cấp phổ thông), và độc lập khỏi sự quản lý bên ngoài (một đơn vị tự quản lý). Trường mầm non của Waldorf ra đời sau đó tại một thành phố khác. Hiệp hội giáo dục mầm non Waldorf (The Waldorf Early Childhood Association of North America) (WECAN) cung cấp thông tin và tài nguyên cho nhà giáo và phụ huynh quan tâm đến phương pháp. (http://www.waldorfearlychildhood.org).


Ngày nay, giáo dục Waldorf trở thành một hình mẫu lý tưởng vì các trường học hoạt động độc lập (Barnes, 1991; Oppenheimer, 1999). Hiện này có hơn 800 trường Waldorf trên hơn 40 quốc gia, với 140 trường thuộc Hiệp hội trường Waldorf Bắc Mỹ (Association of Waldorf Schools of North America AWSNA). Bob Lathe và Nancy Parsons (http://www.bobnancy.com) lưu giữ một danh sách các trường Waldorf thuộc AWSNA, khoảng 40 trường công đặc các, trường học do phụ huynh thành lập, các trường không trực thuộc nhưng triết lý gần với AWSNA. Trang website (https://www.whywaldorfworks.org/) và  http://www.waldorflibrary.org chứa thông tin về triết lý, tài liệu, và thông tin học trò cũ. Có 10 học viện đào tạo giáo viên trên Mỹ và 2 ở Canada (http://www.bobnancy.com).


Maria Montessori (1870 - 1952) là một nhân vật tiêu biểu cũng là bác sĩ nữ đầu tiên ở Italy. Sau khi sáng tạo phương pháp giảng dạy khi làm việc với trẻ khuyết tật, bà bắt đầu trường mầm non Casa dei Bambini (Children's House) vào năm 1907 cho trẻ từ 4 đến 7 tuổi trong một dự án nhà ở tại khu ổ chuột ở Rome. Phong trào của bà lan rộng đến các nước khác, đặc biệt sau khi chế độ Phát xít phản đối phương pháp Montessori và bà phải rời khỏi Italy. Ở Mỹ, mối quan tâm dành cho phương pháp Montessori nổi lên từ năm 1910 đến 1920, sau đó phương pháp của bà Montessori không còn được chú ý nữa (Torrence & Chattin-McNichols, 2000). Trong khoảng thời gian này, phong trào Montessori nở rộ ở Châu Âu và Ấn Độ. Vào những năm 1950, nhà giáo dục người Mỹ Nancy Rambush dẫn đầu phong trào cải cách, và Montessori lan tỏa như một phong trào giáo dục độc lập (Loeffler, 1992). Có khoảng 5,000 trường học áp dụng phương pháp Montessori tại Mỹ (Ruenzel, 1997).

Choco House đi theo phương pháp giáo dục Montessori

Trong đó khoảng 20% thuộc hai tổ chức hàng đầu, đó là Hiệp hội Montessori quốc tế (Association Montessori Internationale (AMI)) (http://www.montessori-ami.org/). Tổ chức AMI xúc tiến hoạt động dạy và học, cách áp dụng, và ý tưởng cũng như triết lý ban đầu của Montessori để phát triển giáo dục và con người.


Tổ chức Montessori Mỹ (The American Montessori Society (AMS)) (http://www.amshq.org) thúc đẩy giáo dục Montessori trong bối cảnh văn hóa hiện đại ở Mỹ. Trang web của tổ chức AMS cung cấp thông tin về lịch sử, triết lý, văn bản chứng nhận, khóa đào tạo giáo viên, và tài nguyên học thuật. Website của tổ chức AMS lưu trữ thông tin về hệ thống nghiên cứu của giáo viên và các bài viết học thuật về chủ đề như quá trình học và đánh giá, tính bao hàm, chương trình cho trẻ sơ sinh, giáo dục toán và âm nhạc, ghép nhóm nhiều độ tuổi, và giáo dục hòa bình nhất quán. Trong khi đó, trang web của AMI cung cấp bản đồ về phong trào Montessori trên khắp thế giới. Còn rất nhiều chương trình đào tạo giáo viên Montessori, hơn 50 chương trình trực thuộc tổ chức AMS và 15 trực thuộc tổ chức AMI (theo dõi tại website http://www.montessori-namta.org/).


Vào những năm 1960, phụ huynh Mỹ bắt đầu ủng hộ giáo dục Montessori tại trường công, dẫn đến hàng trăm chương trình Montessori ra đời ở bậc mầm non và tiểu học, và bây giờ là ở bậc trung học và phổ thông. Tất cả tổ chức Montessori ở Mỹ đều tuân theo bài viết "Essential Elements of Successful Public Montessori School" (Tạm dịch: Những yếu tố quan trọng của một trường học Montessori thành công từ https://amshq.org/Educators/Montessori-Schools?la=en). Phương pháp giáo dục Montessori cho bậc trẻ sơ sinh - trẻ nhỏ đang được áp dụng rộng rãi. 


Reggio Emilia là một thành phố ở phía Bắc Italy nơi mà các nhà giáo, phụ huynh, và trẻ bắt đầu cùng làm việc sau Thế chiến thứ II để xây dựng lại xã hội và tạo nên hệ thống trường mầm non và trung tâm giáo dục cho trẻ (New, 1993). Dưới sự lãnh đạo của người sáng lập Loris Malaguzzi (1920 - 1994), hệ thống được phát triển từ phong trào phụ huynh cùng đồng hành thành một hệ thống giáo dục của thành phố áp dụng vai trò lãnh đạo ở Italy và khắp Châu Âu, nay còn ở Châu Á, Úc, Bắc Mỹ, và các vùng khác trên thế giới (New 2000). Học viện Reggio ở Stockholm, Thụy Điển, được biết đến như nơi khởi tạo sáng kiến và phản ánh quá trình giáo dục (Dahlberg, Moss, & Pence, 1999). Chương trình ở Reggio tập trung vào giáo dục tại nhà, trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ (Edwards, Gandini, & Forman, 1998; Gandini & Edwards, 2001), với ưu tiên cho trẻ khuyết tật và cần hỗ trợ của dịch vụ xã hội. Reggio Emilia không phải một phương pháp chính thống như Waldorf hay Montessori, với phương pháp được tối ưu, tiêu chuẩn công nhận giáo viên, và quá trình đánh giá đào tạo.


Thay vào đó, nhà giáo dục của Reggio Emilia nói về trải nghiệm phát triển và nhìn thấy bản thân họ có vai trò khuyến khích và thúc đẩy, một cách để tạo ra cuộc đối thoại nói về trẻ (Edwards, Gandini, & Forman, 1998; Katz & Cesarone, 1994; New, 2000). Reggio Children/USA (Trẻ em Reggio Mỹ) là một nhánh phía bắc Mỹ của Reggio Children S.r.l., tổ chức được thành lập vào năm 1994 để bảo vệ và phát triển thuyết giáo dục và cách áp dụng tại các trung tâm mầm non cho trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ. Website của Reggio (http://ecap.crc.illinois.edu/poptopics/reggio/reginfo.html) cung cấp thông tin về Reggio Children/USA (Trẻ em Reggio Mỹ) và danh sách các trường học tự dựa vào hoặc lấy cảm hứng từ cách tiếp cận của Reggio Emilia. Học viện Merrill-Parlmer thuộc trường Đại học bang Wayne (Merrill-Palmer Institute of Wayne State University) giữ trang website và nguồn tài liệu về phương pháp giáo dục Reggio, với các bài viết định kỳ trong mục "Innovations in Early Education: The International Reggio Exchange" (Sáng kiện giáo dục mầm non: trao đổi quốc tế về Reggio) cập nhật các buổi hội thảo, thông tin học, và liên hệ (http://www.mpi.wayne.edu/) . 


Nguồn: Early Childhood Research and Practice

0 comments

Recent Posts

See All