Ba cách tiếp cận giáo dục mầm non từ Châu Âu: Waldorf, Montessori, Reggio Emilia (P2)

Updated: Feb 26, 2019

Bài dịch được chuyển ngữ từ bài viết tiếng Anh "Three Approaches from Europe: Waldorf, Montessori, and Reggio Emilia" trên Early Childhood Research & Practice.


Lý thuyết về quá trình phát triển của trẻ và chương trình học


Cả ba phương pháp đều tiếp cận trẻ như một "tác giả" chủ động trong quá trình phát triển của mình dưới sự ảnh hưởng của tự nhiên, khả năng tự hoàn thiện, và sự linh động từ bên trong. Điều này mở ra một bước phát triển và học tập theo một cách hoàn toàn mới. 


Rudolf Steiner tin vào sự đồng nhất của tinh thần, tâm hồn, cơ thể, và nền tảng giáo dục tốt tạo nên sự cân bằng giữa tư duy, ý chí, và cảm xúc (Steiner 1995). 


- Lý thuyết của ông về sự phát triển của trẻ đi sâu vào ba chu kỳ của bảy giai đoạn với những như cầu riêng về học tập và đòi hỏi nâng cao kiến thức. Trước khi lên bảy, trẻ ở các nhà trẻ và trường mầm non học bằng cách bắt chước và hành động (Schwartz, 1996). Vì vậy, trong giai đoạn này, các trò chơi kể chuyện được coi là "công việc" quan trọng nhất của trẻ nhỏ và là hoạt động giúp trẻ lớn về thể chất, trí tuệ, và cảm xúc.


- Giáo dục ở giai đoạn này tập trung vào khám phá hình thể, trò chơi sáng tạo, kể chuyện và bài hát. Vào buổi sáng, trẻ sẽ học hát, vẽ màu nước, hoặc xây nhà từ giá đỡ hoặc vải. Những hoạt động này thu hút trẻ và phát triển khả năng tập trung và tạo cho trẻ động lực. Buổi sáng trẻ dành một khoảng thời gian vào hoạt động trò chơi kể chuyện tập trung. Khẳng định vai trò của "nhịp điệu" và sự cân bằng năng lượng năng nổ và dễ chịu, các giáo viên áp dụng đều đặn thời khóa biểu theo năm, tuần, và hoạt động hằng ngày, bao gồm cả hoạt động lễ hội và món ăn. 


- Trẻ từ 7 đến 14 tuổi sẽ học với cùng một cô giáo và lớp học tạo nên một nhóm khăng khít cùng nhau khám phá thế giới qua trí tưởng tượng và trí thông minh cảm xúc (Finser, 1995). Cô giáo định hướng chương trình học với cấu trúc và tính liên tiếp dựa trên bài học không nằm trong sách giáo khoa. Cách tiếp cận kết hợp các giác quan trong việc học và biểu lộ chú trọng vào khả năng nghe và trí nhớ hơn ở các mô hình giáo dục đầu đời khác. 


- Giả dụ như cô giáo có thể giới thiệu về phép cộng bằng cách kể chuyện về các con số được nhân hóa thành nhân vật trong vở kịch hoặc biến tấu câu chuyện về cuộc xâm lược người Norman. Trẻ nghe cô giáo trình bày tài liệu và tự kết hợp những gì mình đã học, tự thiết kế, và minh họa cẩn thận theo thẩm mỹ của mình từng bài học. Thực chất, trẻ tự viết, và lưu giữ những gì mình đã học bằng định dạng mình muốn, tự ghi chép và trân trọng trải nghiệm học tập của mình. Trẻ học văn học, truyện dân gian, truyện thần thoại, chuyển động âm nhạc theo nhịp điệu, hoạt động thủ công, khoa học tự nhiên, ngôn ngữ thứ hai, và âm nhạc. 


- Với hoạt động ngoài trời, trẻ tự tạo khu trò chơi với bảng, cành cây, và những vật liệu khác. Trong những năm cấp ba, khi khả năng tư duy trừu tượng và lí trí dần hình thành, học sinh tập trung vào học đạo đức, trách nhiệm xã hội, các vấn đề phức tạp và chuyên sâu với giáo viên bộ môn. Các hình ảnh về giáo dục Waldorf lớp 12 ở bốn trường khác nhau có thể tìm thấy ở video "Wardorf Education: Vision of Wholeness" (Tạm dịch: Giáo dục Wardolf: Tầm nhìn toàn diện) (Hagen Recording Studio, 1996). 


Cách tiếp cận của Maria Montessori phản ánh mối tương quan trên mặt lý thuyết với các nhà triết học giáo dục tiến bộ ở Châu Âu như Rousseau, Pestalozzi, Seguin, và Itard. Bà tin vào trí thông minh tự nhiên của trẻ, trong các khả năng lý trí, thực nghiệm, và tinh thần. Bà nhìn nhận sự phát triển là một chuỗi sáu giai đoạn, giống như vòng lặp lại của cơn sóng ba bên, mỗi giai đoạn đều có đặc tính riêng. 


- "Nhà tạo dựng", bà đặt vai trò này cho những trẻ chủ động, háo hức tiếp nhận kiến thức và sẵn sàng học hỏi, tìm kiếm sự hoàn thiện qua thực tế, trò chơi, và nhiệm vụ công việc. Trong giáo dục Montessori, trẻ được xếp trong các lớp học trộn độ tuổi trong ba năm, nhằm khuyến khích mạch xuyên suốt và sự thân thiết giữa trẻ trong một lớp. 


- Trẻ sơ sinh cho khi lên 3 là giai đoạn "trí óc vô ý thức tiếp nhận", trong khi đó giai đoạn từ 3 lên 6 là thời gian "trí óc tiếp nhận có ý thức". Trong cả hai giai đoạn, trẻ tìm cái nguồn giác quan, điều hành các vận động, trật tự, và tự do lựa chọn hoạt động để khám phá liền mạch trong một môi trường yên tĩnh và tinh tế được chuẩn bị kĩ lưỡng để con có thể phát triển (Greenwald, 1999). 


- Trong quá trình trẻ sơ sinh - trẻ nhỏ (0-3 tuổi) hay vỡ lòng (3-6), lớp học sẽ có hơn một cô giáo theo sát. Để giới thiệu chương trình học, cô giáo có bài học thực hành cho một cá nhân hay một nhóm khi nhận thấy các con sẵn sàng nâng cao hoạt động với bộ giáo cụ có khả năng tự sửa sai trong các môn như thực hành cuộc sống, giác quan, toán học, ngôn ngữ, khoa học, địa lý, nghệ thuật và âm nhạc (Hymphryes 1998). 


- Bộ giáo cụ Montessori được sử dụng rộng rãi, hình ảnh của một bài bộ giáo cụ có thể tìm thấy ở http://www.montessori-ami.org. Ngoài ra, những nguyên liệu học tập khác được chuẩn bị bởi các giáo viên trong quá trình quan sát trẻ. Chương trình học Montessori mang tính riêng biệt rõ ràng với phạm vi và trình tự cụ thể. Kết quả của chương trình học riêng biệt phù hợp với từng bạn là trẻ nhỏ có thể đọc và viết trước khi lên 6 với phương pháp viết để đọc của Montessori. Trẻ ở trường học mầm non Montessori thường tập trung các hoạt động Montessori vào buổi sáng và trò chơi vào buổi chiều. Từ 6 đến 12, trẻ được khám phá thế giới rộng hơn và phát triển khả năng giải quyết vấn đề, xây dựng quan hệ xã hội, trí tưởng tượng và thẩm mỹ, cùng với kiến thức văn hóa chuyên sâu. Từ 12 đến 18, trẻ tự thiết lập mình như một nhà thám hiểm nhân loại, người giải quyết vấn đề xã hội thực tế, và cũng như tiếp cận vấn đề công lý xã hội. 

Bộ giáo cụ Montessori tại Choco House

- Phương pháp Reggio Emilia: Lối tư duy của phương pháp Loris Malaguzzi phản ánh phần nào những bức tranh theo chủ nghĩa xây dựng xã hội của Dewey, Piaget, Vygotsky, Bruner. Tập trung vào những năm đầu đời, Malaguzzi cho rằng các giai đoạn mà Piaget đưa ra còn thiếu sót. Ông ấy vẽ bức tranh mạnh mẽ về trẻ, từ khi sinh ra với trí thông minh, kết nối xã hội, sự tò mò, và điều kì diệu. Tầm nhìn của ông về "giáo dục dựa trên mối liên hệ" tập trung vào trẻ trong mối liên hệ với người khác để kích hoạt và nuôi dưỡng liên hệ của trẻ với bạn bè, gia đình, giáo viên, xã hội, và môi trường (Malaguzzi 1993). Những đứa trẻ khéo léo tạo ra sự thay đổi trong hệ thống mà chúng tham gia và trở thành "người khởi xướng văn hóa, giá trị, và quyền" (Rinaldi, 2001a, trang 51). Giáo viên nỗ lực duy trì tầm nhìn và hỗ trợ trẻ khám phá tìm tòi. 


- Trẻ lớn lên với khả năng diễn đạt ý tưởng tượng trưng và cảm xúc qua ngôn ngữ (biểu cảm, giao tiếp, và nhận thức) - từ ngữ, vận động, vẽ, tô màu, xây dựng, điêu khắc, trò chơi với bóng, nghệ thuật cắt dán, âm nhạc, những hoạt động trẻ khám phá một cách hệ thống và kết hợp với nhau. 


- Giáo viên theo sát sở thích của trẻ và không hướng dẫn tập trung về đọc và viết. Họ sẽ nuôi dưỡng khả năng văn học khi trẻ ghi lại, truyền đạt ý tưởng, và giao tiếp với người khác. Chương trình học có mục tiêu cho tiến bộ những không có phạm vi và trình tự. Dạy và học được thương lượng, quá trình rõ nét giữa người lớn và trẻ, bao gồm việc dành thời gian, theo sát, và xem xét. Mối quan hệ khăng khít, giữa trẻ ở nhiều độ tuổi được khuyến khích.


-  Các chiến dịch dài hạn và mở có vai trò quan trọng cho việc kết hợp tác, trong môi trường lớp học được chuẩn bị cẩn tận để mang đến không gian cở mở và hạnh phúc. Phương pháp Reggio Emilia được phát triển trong và cho chương trình giáo dục với trẻ dưới 6 tuổi và vì thế không phải là cách tiếp cận giáo dục tiểu học. Nhà giáo dục tiến bộ ở Mỹ đã nghiên cứu và áp dụng phương pháp Reggio Emilia vào giáo dục tiểu học (đặc biệt là dự án và cách quan sát/ghi chép tài liệu). 


- Hình ảnh về môi trường giáo dục mầm non của Reggio Emilia có thể tìm thấy trong bài báo của Patricia Tarr (http://www.designshare.com/Research/Tarr/Aesthetic_Codes_1.htm). Và trong slide ảnh  "Open Window" (Reggio Children S.rr.l., n.d.). Hình ảnh về môi trường và trải nghiệm học tập ở L'Atelier, trường mầm non ở Miami, Florida, tham gia tư vấn với nhà giáo của phương pháp Reggio Emilia tại http://www.latelier.org/


Nguồn: Early Childhood Research and Practice

0 comments