Tài liệu Montessori: Tình yêu thiên nhiên của trẻ nhỏ

Updated: Nov 19, 2018

Bài viết được Choco dịch từ bài "The Child's Innate Love for Nature" trên trang Montessori Guide của tổ chức AMI USA, Montessori Mỹ.

Choco rất mong nhận được góp ý của bố mẹ về chất lượng bài dịch để nâng cao chất lượng bài và mang đến tài liệu hữu ích cho bố mẹ.

Nhà Choco House trong chuyến tham quan nông trại hữu cơ Tuệ Viên

Mối liên hệ giữa trẻ nhỏ và thiên nhiên có vai trò quan trọng ngay từ những ngày đầu đời. Để gắn kết sợi dây liên hệ ấy, chúng ta cũng cần nhận thức được tầm quan trọng của thiên nhiên trong cuộc sống của mình. Chỉ khi đó, ta mới có thể sẻ chia thế giới kì diệu ấy với con trẻ.


Người lớn thường nghĩ trẻ con chỉ cần ăn và ngủ, mà quên mất rằng chúng cần hòa mình với thiên nhiên, tương tác với môi trường xung quanh, để có thể phát triển trọn vẹn về thể chất và tinh thần. Hãy nghĩ về những chuyển động tự nhiên của chiếc lá giúp con hoàn thiện khả năng quan sát. Giai điệu trong thiên nhiên kích thích thính giác của con, tiếng chim hót, tiếng lá khô khi chúng ta dẫm lên chúng, thanh âm giọt mưa chạm đất. Nhắm mặt lại và gợi nhớ mùi vị của đất sau khi mưa, hương hoa hồng khi chớm nở, và còn mùi của rau thơm húng quế khi ta cắt một chiếc lá. Thiên nhiên là một nơi tuyệt vời để kích thích cảm quan mùi vị.


Nhưng ở thời kì hiện đại, trẻ con giam mình trong khối "nhà" nhân tạo, thiên nhiên gói gọn trong công viên, nếu bạn thực sự may mắn hơn, đó là khu vườn nhỏ sau nhà. Nhưng vậy thôi thì chưa đủ để có thể tương tác cảm nhận thiên nhiên đất trời. Nếu con trẻ không thể nghe, nhìn, sờ, chúng sẽ chẳng bao giờ biết yêu. Làm sao bạn có thể yêu một thứ bạn không biết được? Trẻ con cũng vậy, chúng hình thành nhận biết về môi trường xung quanh qua các giác quan. Đó là lý do vì sao với phương pháp Montessori, con trẻ là những nhà thám hiểm bằng giác quan.


Ngày nay, con trẻ bị cách ly với thiên nhiên. Từ sự cách ly và thái độ của người lớn, chúng cảm thấy sợ thiên nhiên bởi vì những thứ không lường xảy ra: mưa, lạnh, oi bức, và rất nhiều điều vốn dĩ là tự nhiên nhưng chúng ta không chịu cảm nhận và yêu mến. Dần dần, những đứa trẻ trở thành tù nhân của nỗi sợ hãi và xa cách khỏi thiên nhiên. Chúng khép mình với thiên nhiên và không thể liên hệ với môi trường bên ngoài. Thật đáng buồn, khi trẻ mệt sau một lát đi bộ, bạn nhỏ hờ hững và chẳng còn sức để cảm nhận cây cối môi trường bên ngoài. Và điều buồn nhất là, bạn nhỏ mất dần sự hứng thú với những sinh vật xung quanh mình.


Bạn coi những thế giới xung quanh là điều hiển nhiên và thờ ơ với điều kì diệu đang diễn ra trong môi trường. Còn chúng ta, những người lớn, coi điều đó là bình thường, chúng ta không nhận ra con trẻ đang “quay lưng” với thiên nhiên như cách chúng ta đang làm. Chúng ta còn vui hơn vì điều đó đồng nghĩa với việc dễ dàng trông con khi ở nhà. Chúng ta không nhìn thấy những ảnh hưởng mà sớm muộn con trẻ sẽ chịu đựng.


Con trẻ chỉ nhìn, cảm nhận thiên nhiên qua màn hình TV, máy tính bảng, và máy tính. Những sinh vật biến thành một phần máy móc và thật khó để con nhìn ra sự khác biệt giữa cái gì là thật và nhân tạo. Giác quan cảm nhận của con trẻ bối rối, chúng nhìn thấy những thứ chúng không thể chạm vào và ngửi thấy, mọi thứ bị biến dạng. Càng ngày, con càng xa rời thiên nhiên và lạnh lùng trước môi trường tươi đẹp bên ngoài.


Điều đó ảnh hưởng đến sự phát triển vận động của con, bởi vì vận động ở môi trường trong nhà rất khác biệt. Con trẻ di chuyển ít hơn, con dần mất đi một số khả năng và trở nên ì ạch. Căn nguyên của những vấn đề ngày nay cũng sản sinh từ đây: béo phì có cơ hội rình rập, thị giác của con bị ảnh hưởng không nhỏ dưới ánh sáng nhân tạo của màn hình. Cảm nhận xúc giác giới hạn ở đầu ngón tay điều khiển TV và máy tính bảng. Thiên nhiên chỉ còn là những hình ảnh và từ ngữ "vô cảm".


Khi trẻ nhỏ phải hình thành khái niệm thế giới xung quanh dựa vào trải nghiệm giác quan, khái niệm của trẻ chỉ ngắn gọn trong hình ảnh và từ vựng ít ỏi. Con không được cảm nhận bằng các giác quan, nên mọi thứ chỉ còn là hình ảnh mơ hồ thiếu vắng cảm nhận và trải nghiệm.


Để gọi tên điều gì đó, chúng ta cần biết nó, để biết điều đó, con trẻ cần tận dụng hết các giác quan của mình để nhận biết đồ vật. Trải nghiệm giác quan đến từ thiên nhiên cho con cơ hội để kết nối thế giới bên trong và môi trường bên ngoài, khi điều đó không xảy ra, sự cô đơn và gánh nặng trầm cảm xâm chiếm con trẻ. Chúng ta, người lớn lấp đầy khoảng trống đó bằng việc mua sắm điên cuồng.


Chúng ta cần hiểu được rằng con trẻ không nên coi mọi thứ là lẽ dĩ nhiên, con cần giữ cho mình sự hiếu kỳ với thế giới xung quanh và mong muốn học hỏi. Thiên nhiên mở ra cơ hội đó cho con, để con có thể gắn kết với cây cỏ, các loài vật, môi trường, vũ trụ bao la.


Cánh cửa thiên nhiên luôn hé mở đón con trẻ. Trách nhiệm của người lớn là chuẩn bị hoạt động có ích để mối liên hệ giữa con và thiên nhiên trong 3 năm đầu đời được vững vàng, từ đó hình thành một nền tảng cái tôi cá nhân. Nền tảng đó là cách con trẻ chuyển động, giao tiếp, hiểu về môi trường, mọi người và cuộc sống, cách con nỗ lực bằng các quyết định và trách nhiệm cho sự lựa chọn của mình, cách con cởi mở cảm xúc, khả năng nhận biết, giãi bày, và xử lý cảm xúc của mình.


Khi môi trường bên ngoài rộng mở, con trẻ sẽ tự do chuyển động và tương tác với môi trường. Con di chuyển theo mong muốn, phát triển thị gác, thính giác, khứu giác. Con sẽ tự gọi tên những trải nhiệm của mình. Những hoạt động ấy giúp con kết nối với thiên nhiên.

Đầu tiên, là cách tưới cây và chăm sóc cây cối. Sau đó, nuôi và chăm sóc con vật trong tự nhiên. Từ những hoạt động này, tình yêu con dành cho thế giới xung quanh lớn dần, con cảm nhận được sự nhẹ nhàng, chân thành, tự tin, và có nhận thức về chính bản thân mình. Càng dành nhiều thời gian chăm sóc cây cỏ, con vật, con càng thêm yêu thiên nhiên. Con gỡ rối được cảm xúc của mình, sự tự tin và nhận thức bản thân thúc đẩy con làm nhiều hơn, vì khi con biết được mình có thể độc lập làm điều đó, con cũng có khả năng quan tâm, chăm sóc người khác. Những trải nghiệm ấy giúp con phát triển tiềm năng để trở thành người mà con mong muốn.


Sự phát triển gắn liền với thiên nhiên và quyết định tính tự lập và cuộc đời của con trẻ. Và để có thể làm được điều đó, thiên nhiên cần là một phần của cuộc sống hằng ngày. Hãy nắm lấy tay con và cho phép con được hòa mình vào thiên nhiên, khám phá thế giới qua góc nhìn trẻ thơ. Bố mẹ hãy nhớ rằng mỗi đứa trẻ ra đời đều mang đến hy vọng mới. Để những hy vọng, tiềm năng đấy được phát huy là những thử thách mới cho chúng ta.


Nguồn Montessori Guide

0 comments

Recent Posts

See All